Historia Katedry

Historia budynku – domu Steffensa

Pierwsza oficjalna nazwa budynku, znanego niegdyś jako dom Steffensa, brzmiała: Collegium Convictorium Societatis Jezu ad S. Josephum. Powstanie konwiktu Św. Józefa było ściśle związane z początkami Uniwersytetu Wrocławskiego, założonego w XVIII w. przez jezuitów. Miał on służyć jako część mieszkalna dla studiującej młodzieży, a także jej wychowawcom. Głównym architektem i budowniczym Konwiktu był Józef Frisch. Wraz z dniem 11 listopada 1755 r., kiedy odbyło się uroczyste poświecenie mieszczącej się na parterze kaplicy Św. Józefa, budynek zaczął spełniać swoją mieszkalną funkcję. Jednak pod rządami pruskimi dla jezuickiego Uniwersytetu nastały ciężkie czasy. W roku 1765 w najcenniejszych pomieszczeniach parteru urządzono filię królewskiego banku w Berlinie. Konwikt został ścieśniony na dwóch górnych piętrach. Odtąd datuje się stopniowa dewastacja budynku, która doprowadziła m. in do całkowitej likwidacji bogatego wystroju kaplicy. W 1800 r. Uniwersytet został podporządkowany pruskiej administracji państwowej, a w 1811 połączony z uniwersytetem we Frankfurcie, przy czym nadano mu imię Fryderyka Wilhelma III. Obydwa nie zajęte przez bank piętra przeznaczono na służbowe mieszkania dla profesorów sprowadzonych z innych miast. Pierwsze piętro zajął Henryk Steffens (stąd późniejsza nazwa gmachu), filozof, fizyk i antropolog – jedna z najwybitniejszych postaci ówczesnej uczelni. Ciekawostką jest fakt, iż wykładów sławnego antropologa słuchał polski pisarz i działacz polityczny – Julian Ursyn Niemcewicz.

W roku 1822 sprzedano W. G. Kornowi, właścicielowi znanej oficyny wydawniczej, dwa posągi stojące nad wejściem, co w gruncie rzeczy miało na celu zatarcie pierwotnego, jezuickiego charakteru budynku. Figury posłużyły do ozdoby rodzinnego grobowca na cmentarzu osobowickim, a jedną z nich jest stojąca dziś na dziedzińcu Św. Łucja, odnaleziona później przez Kurta Bimlera.

W czasie II wojny światowej Dom Steffensa uległ zniszczeniom, ale zaraz po wojnie został przejęty przez Wrocławskie Towarzystwo Naukowe. Po remoncie przeszedł na własność Polskiej Akademii Nauk, a w odnowionych pomieszczeniach umieszczono powtórnie Instytut Antropologii i inne placówki PAN i Uniwersytetu Wrocławskiego.

Dziś możemy podziwiać ten wspaniały obiekt, który zawsze miał więcej z pałacu niż klasztoru, mimo, że powstał w okresie późnego baroku. Z regencją i rokokową dekoracją, swym kształtem nawiązuje raczej do utrzymującego się długo na Śląsku, renesansowego jeszcze typu świeckiej rezydencji, czteroskrzydłowej, z dziedzińcem, otoczonym arkadami. W obecnej sali Czekanowskiego podziwiać można pozostałości po bogato zdobionej stiukami i freskami sklepienia sali jadalnej- refektarza, natomiast po prawej stronie wejścia, w sali gdzie niegdyś mieściła się kaplica można zwiedzić Muzeum Człowieka.

Ogromną atrakcję stanowiła kiedyś studnia stojąca pośrodku dziedzińca, a dokładnie jej kamienna obudowa. Dziś natomiast w tym miejscu dziedziniec zdobi posąg św. Łucji, młodej męczennicy , która według legendy miała wyłupić sobie oczy. Rzeźba nazywana „piękną panią z Osobowic”, została uznana za „najpiękniejszą figurę rokokową Wrocławia”. Szkoda, że nieco jej urody ujęła dorobiona po wojnie głowa, nie dorównująca zniszczonemu pierwowzorowi. Obecnie całość okala fantazyjnie ukształtowany bukszpan.

wg J.Wrabeca (Rocznik Wrocławski, t. XVII/XVIII)

Historia Katedry Biologii Człowieka

Katedra Biologii Człowieka (do 31 maja 2012 pod nazwą Katedry Antropologii) w dniu 1 lipca 2000 roku stała się samodzielną jednostką Wydziału Nauk Przyrodniczych Uniwersytetu Wrocławskiego.

Antropologia wrocławska ma długoletnią tradycję. Tuż po wojnie, w 1945 roku, pod kierownictwem dr Karola Stojanowskiego powstał Zakład Antropologii polskiego Uniwersytetu Wrocławskiego. Wczesną wiosną 1946 roku, dzięki życzliwości prof. von Eickstedta, udało się odnaleźć część ocalałych zbiorów niemieckich. Przyjechał on na parę dni do Wrocławia i wskazał adresy swoich asystentów. W mieszkaniach jego współpracowników, które ocalały z oblężenia, znaleziono sporo niemieckiej literatury fachowej, pewną ilość materiałów kostnych i instrumentów. Informacje uzyskane od prof. von Eickstedta pozwoliły również trafić na słynny zbiór egzotycznych czaszek Hermana Klaatscha, wywieziony w ostatnich miesiącach wojny i ukryty w wieży zamku w Bobrowicach Śląskich. Zbiór ten odnaleziono w październiku 1946 roku. Na skutek złych warunków przechowywania z ogólnej liczby 400 czaszek udało się uratować jedynie 140 czaszek, z tego 80 australijskich i 60 afrykańskich. Zakład Antropologii polskiego Uniwersytetu rozpoczął pracę dydaktyczną w roku akademickim 1946/47 w budynku przy ul. Szewskiej 36. Pierwszymi współpracownikami dr Stojanowskiego byli mgr Adam Wanke przedwojenny absolwent Uniwersytetu im. Jana Kazimierza we Lwowie, mgr Wojciech Kóčka (uczeń Stojanowskiego) i Józef Wojtowicz jeden z najlepszych ówczesnych krajowych fachowców w dziedzinie konserwacji materiałów osteologicznych. W 1947 roku zmarł nagle kierownik Zakładu dr K. Stojanowski. Po jego śmierci placówka przez prawie 2 lata nie miała formalnie mianowanego kierownika. Stanowisko to z polecenia dziekana Wydziału pełnił dr A. Wanke. W 1949 roku nominację na kierownika Zakładu Antropologii otrzymał prof. dr Jan Mydlarski, który przyjechał z Lublina, gdzie w pierwszych latach po wojnie kierował Katedrą Antropologii i był dziekanem Wydziału na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Wraz z nim przybyła do Wrocławia późniejsza żona prof. Mydlarskiego, dr Wanda Stęślicka i objęła stanowisko adiunkta. Ośrodek wrocławski pod kierownictwem prof. Mydlarskiego stał się stolicą antropologii polskiej.

Szybka rozbudowa Zakładu znalazła wyraz, między innymi, w zwiększającej się obsadzie personalnej. Konieczne było znalezienie nowych pomieszczeń. Prof. Mydlarski w 1951 roku rozpoczął starania o przyznanie Zakładowi dwupiętrowego, barokowego budynku przy ul. Kuźniczej 35. Prof. J. Mydlarski kierował Zakładem do swojej śmierci (1 VI. 1956r.). W maju 1956 r stanowisko kierownika Zakładu Antropologii Uniwersytetu Wrocławskiego oraz nowo utworzonego Zakładu Polskiej Akademii Nauk z siedzibą w tym samym budynku, objął prof. dr Adam Wanke. Kierował on placówką od 1956 do 1965 roku. Od 1965 do 1970 piecze nad Zakładem Antropologii Uniwersytetu Wrocławskiego sprawowała prof. Wanda Stęślicka a od 1971 do 1999 prof. Tadeusz Krupiński. Prof. A. Wanke, oprócz dydaktyki prowadził szeroko zakrojoną działalność naukowo-badawczą. Powstawały tu, między innymi, w latach 1949-1951 nowe, stosowane do dziś, metody taksonomiczne. Pierwsza, metoda stochastycznej korelacji wielorakiej, zwanej też metodą nadwyżek, dostarczała rachunkowy dowód istnienia typów rasowych, a zarazem umożliwiła ich wyodrębnienie. Druga, metoda punktów odniesienia, później nazwana metodą Wankego, pozwalała stwierdzić w jakich odsetkach zawarte są elementy rasowe w danej populacji. Prof. Julian Perkal w 1951 roku zaproponował tu nowy rodzaj wskaźnika antropologicznego później określony wskaźnikiem Perkala. Prof. W. Kóčka prowadził w tym Zakładzie prace badawcze dotyczące etnogenezy ludów Europy ze szczególnym uwzględnieniem ludności Polski, a zwłaszcza Śląska. Opracował on ogromny materiał 16 tys. czaszek datowany na okres od mezolitu do wczesnego średniowiecza. Zagadnieniami antropologii filogenetycznej zajmowali się prof. J. Mydlarski, prof. W. Stęślicka-Mydlarska i prof. T Krupiński. Dokonali oni klasyfikacji form kopalnych wiodących do człowieka. W. Stęślicka-Mydlarska opracowała wskaźnik dymorfizmu czaszek, który dość obiektywnie oceniał płeć badanych czaszek. Badaniami nad zróżnicowaniem rasowym człowieka paleolitu młodszego zajmował się w pracy doktorskiej T. Krupiński. W Zakładzie pracowano również nad typologią budowy ciała. Zagadnieniem tym zajmowali się prof. A. Wanke i prof. E. Kolasa. Nad dziedziczeniem cech morfologicznych pracowali prof. T. Krupiński, dr Teresa Belniak i dr Michał Magnuszewicz., a nad zmiennością cech somatycznych prof. T. Krupiński, dr Teresa Belniak, dr Krzysztof Boryslawski i dr Danuta Kornafel. Specjalnością tego Zakładu stała się również ergonomia. Z zakresu tej interdyscyplinarnej wiedzy prowadzone były wykłady, prace licencjackie i magisterskie pod kierunkiem prof. T. Krupińskiego. Pierwszy w Uniwersytecie polskim doktorat na podstawie badań ergonomicznych uzyskała w 1973 roku Ewa Klonowska, a w 1975 roku doktorat i habilitację Ewa Nowak. Doktorat z tej dziedziny obroniła również w 1993 roku Emilia Jarosz z Instytutu Wzornictwa Przemysłowego w Warszawie. W placówce tej dokonano kilkunastu rekonstrukcji paleoantropologicznych, który wzbudziły zainteresowanie na całym świecie. Pracowali nad nimi prof. T. Krupiński i prof. W.Stęślicka oraz obecny kierownik Katedry i Zakładu Anatomii Prawidłowej Człowieka prof. Zbigniew Rajchel. W Zakładzie Antropologii PAN przy współudziale pracowników uniwersyteckiego Zakładu wykonywane były ekspertyzy antropologiczne w sprawach o dochodzenie ojcostwa dla potrzeb sądownictwa. W tym ośrodku antropologicznym, w latach 1955-1957, przeprowadzono badania antropometryczne ludności Polski, w których zmierzono łącznie 90 tys. osób.  Zakład Antropologii, który 1.VII.2000 roku stał się Katedrą, był kierowany przez dr hab. prof. Krzysztofa Borysławskiego do czerwca 2009 roku. Od 1.VII.2009 roku do 30.IX.2010 roku obowiązki kierownika Katedry Antropologii przejął prof. dr hab. Bogusław Pawłowski, który od 1.X.2010 pełni najpierw funkcję kierownika Katedry Antropologii, a po zmianie jej nazwy (1.06.2012) funkcję kierownika Katedry Biologii Człowieka.

Prowadzone są tu prace w  kilku nurtach badawczych: badania populacji pradziejowych, wzrost i dojrzewanie dzieci i młodzieży w zależności od zmiennych środowiskowych,  biologiczne i kulturowe aspekty zachowań ludzkich, ekologia behawioralna  człowieka, badania procesów rozwoju i wzrastania dzieci  z dysfunkcjami rozwojowymi.